Koronabirusaren pandemiak sare sozioekonomikoan eragin nabarmena izan duenez eta enpleguan kalte handia egin duenez, jarduera hori lan-merkatua suspertzeko eta eraikinen energia-efizientzia hobetzeko aukera paregabe bihurtu da.

Zer da eraikuntza jasangarria?

Eraikuntzaren arloko jasangarritasunaren balioa gorantz ari da aspalditik. Horixe ondorioztatzen da joera globalei buruzko txostenetan, adibidez: Dodge Data&Analytics erakundeak 2018an kaleratutakoan. Txosten horretan, dagoeneko ikusten zen gero eta interes handiagoa zegoela jarduera horrekiko eta inkestan parte hartu zuten gehienek 2018tik 2021era bitartean proiektu jasangarrien kopurua bikoiztea espero zuten. Baina zertan datza joera hori?

Eraikuntza jasangarria, «Eraikuntza eta birgaitze jasangarriaren gida Euskal Autonomia Erkidegoko etxebizitzetarako» lanean jasotzen denaren arabera, askotariko eragileak (jabeen erkidegoak, eraikuntza-enpresak, arkitektura-bulegoak, etab.) biltzen dituen prozesu bat da eta hiru aditz jokatu behar ditu lehentasunez: murriztu, kontserbatu eta mantendu.

Eraikinen eta azpiegituren eraikuntzan eta berritzean alderdi funtzionalak, ekonomikoak, ingurumenekoak eta kalitatekoak barne hartzea da bere helburu nagusietako bat, honako asmo hauekin:

• Beste faktore batzuen artean irisgarritasuna, jasangarritasuna eta erosotasuna zaintzen dituen eraikuntza batek bizi-kalitate handiagoa ematen duela balioztatzea. Zerbaitegatik estimatzen da «eraikin gaixotuaren sindromeak» osasunarekin lotutako kexak % 20tik gora handitzen dituela.
• Bitartekoen kontsumoaren efizientzia areagotzea, energia berriztagarrien erabilera barne hartuz eta hondakin-urak behar bezala kudeatuz, adibidez. Ildo horretan, funtsezko bi baldintzatzaile daude: ekonomia zirkularraren oinarriak praktikan jartzea ahalbidetuko duten eraikuntzako materialen erabilera bultzatzea eta energiaren efizientzia areagotzeko irtenbide naturalak ezartzea.
• Azpiegitura eta eraikin jasangarriak dauden auzoetako tokiko ondarea, kultura eta ezaugarri propioak errespetatzea.
• Ikuspegi ekonomikotik lehiakorrak izatea, mantentze-lanak sinplifikatuz.

Era berean, eraikin jasangarriek beren ingurunea aintzat hartu behar dute; hala, hiri-garapen eta -berroneratze jasangarri baten barruan egon behar dute.

Zergatik da hain garrantzitsua eraikuntza jasangarria?

Eraikuntzaren sektoreak lehengai kopuru handia kontsumitzen du. Oro har, agregakinen (hondarra, legarra eta harri birrindua), kopuru osoaren % 65 kontsumitzen duela kalkulatzen da eta gutxi gorabehera munduan erauzten diren metalen % 20. Eraikuntzaren sektorearen ingurumen-eraginak neurri batean kalkulatzea ahalbidetzen duten zifra zehatz batzuk ematearren, nahikoa da honako hau aipatzea:

• Kilo bat zementu ekoizteko bakarrik, 3,22 kg baliabide abiotiko (buztinak, kareharria, etab.), 17 kg ur eta 0,33 kg aire behar dira.
• Metro karratu bakoitza eraikitzeko 6 tona material behar dira eta 0,8 tona hondakin sortzen dira.

Ekonomia zirkularraren kontzeptuak ez du zentzurik eraikuntza halakoa ez bada

Eraikuntza jasangarria, beraz, beharrezkoa da, bitartekoak optimizatzea eta materialetan zirkulartasun-dinamikak ezartzea ahalbidetzen duelako. Gainera, eraikuntza jasangarriarekin bat datozen mekanismoak bultzatzeak, era berean, material horien erauzketak eta prozesamenduak sortzen duten ingurumen-inpaktua murrizten du. 

Halaber, etxe jasangarriak eta ingurumena aintzat hartzen duten azpiegiturak eraikitzea sustatzeak ekonomiaren deskarbonizazioan eragiten du. Azken finean, eraikuntzaren sektoreak gutxi gorabehera munduko CO2 isurketen % 20 eragiten dituela kalkulatzen da, eta kopuru horri beste % 30 gehitu behar zaio, ondorengo funtzionamenduaren eta mantentzearen ondorioz.

Beraz, atmosferarako CO2 isurketak murrizten laguntzen duten jarduera guztiak berotze globalari aurre egiteko mesedegarriak dira. Ondorioz, esku-hartze askoren ardatza energia-efizientzia hobetzea da, bereziki, eginda dauden etxebizitzena. Horretarako, birgaitzeko plan eta programak egiten dira eta horien bidez isurketak % 80 murriztera irits daiteke. Erabilitako eraikuntzako materialak eta sortutako hondakinak ondo kudeatzeak ere onura nabarmenak ekarriko lituzke; zenbait kalkuluren arabera, isurketa zuzenak % 45 inguru murriztu ahal izango lirateke.

Zirkulartasun-eskemak ezartzea eta material berriak barneratzea

Ikusi den bezala, ohiko eraikuntzako bitartekoen kontsumoa eutsiezina da, itxura guztien arabera. Ekonomia zirkular bat martxan jartzea, beraz, ezinbestekoa da sektorearen jarraipena ziurtatzeko. Prozesu hori obraren edo eraikuntzaren proiektu-fasetik ezarri behar da, bitartekoen erabilera eta eraikinaren edo azpiegituraren bizi-ziklo osoa kontuan hartuko dituen planifikazio egoki baten bidez.

Beste alde batetik, eraikinen fatxadetan edo teilatuetan irtenbide naturalak aplikatzeak onura garbia dakar energia-efizientziaren eta bitartekoen kontserbazioaren ikuspegitik; urarena, besteak beste.

Hala, esku-hartze batzuek –teilatu lau naturalak egiteak, adibidez–, ziklo hidrologikoa erregulatzen laguntzen dute, karbono-hustuleku funtzioa betetzen dute eta biodibertsitateari eusten laguntzen dute. Mota horretako irtenbideak gauzatzea, gainera, klima-krisiaren aurrean beharrezkoa den egokitzapenari heltzeko modu bat da.

Eraikuntza jasangarria Euskadin, huts egin ezin daitekeen trena

Eraikuntza jasangarriak gero eta balio handiagoa du, ez bakarrik onura asko dituelako, baita ingurumen-araudi berrietara egokitzeko beharra dagoelako ere.

Ildo horretan, Euskadiri dagokionez, izapidetzen ari den etorkizuneko klima aldaketaren legeak zer adierazten duen garbi dago: eraikuntzaren sektoreak ingurumen-inpaktua eta isurketak murriztu behar dituela. Aurreproiektuak berak aurreikusten duenez, energia berriztagarriak, ekodiseinua eta materialen erabileraren optimizazioa bultzatzea da helburu hori lortzeko bidea.

Hala ere, lege-esparru berri hori Euskadik eraikuntza jasangarriaren erronkei eta aukerei erantzuteko marraztu duen bide luzeko mugarri bat gehiago besterik ez da. Horri dagokionez, euskal estrategiaren ikurretako bat modu jasangarrian urbanizatzeko, birgaitzeko eta eraikitzeko gidaliburuak dira, Ihobek, Eusko Jaurlaritzako Etxebizitza Sailak, horri atxikitako VISESA erakundeak eta SPRILUR-ek elkarlanean eginak. Eraikinen ingurumen-jasangarritasuna ebaluatzeko, baita aitortzeko ere, sistematika bat eratzeko egin diren Europa mailako ekimen publiko gutxietako bat dira. Horrez gain, gidaliburuak eta horiek proiektuak eta obrak balioztatzeko duten metodologia abiapuntutzat hartuz, eraikuntza jasangarriaren eskaintza eta eskaria akuilatzeko bestelako tresna batzuk garatu dira. Gai horrekin lotutako erosketa publiko berdeko irizpideak, prestakuntza-baliabideak, udal-ordenantzak eta finantza-produktuak, besteak beste, horren adierazle garbiak dira.

2019an onartutako Euskadiko Hiri Agenda, Bultzatu 2050 ere planifikazio horren parte da eta AGREE eta Iceberg proiektuak, esaterako, horren gauzatzearen adibideak dira nolabait.

Agree proiektuaren helburuetako bat 1940-1980 aldian eraikitako etxebizitzen energia-efizientzia hobetzea da –bizitegi-eraikinen % 57 dira–. Esperientzia hori –Ihoberen laguntza du, beste eragile batzuen artean– hiru proiektu piloturekin hasi da. Horien bidez, 8 milioitik gorako inbertsioa mobilizatzea espero da eta 2022ra arte urtean 250 tona CO2 baliokide murriztea.

Iceberg proiektua –Europako zenbait herrialdek eta erakundek parte hartzen dute, Ihobek, esaterako–, ekonomia zirkularraren aldeko apustu garbia eginez, eraikuntzako eta eraispeneko hondakinak berrerabiltzera zuzenduta dago. Balio handiko eta ezpurutasun-maila txikiko material berreskuratuak ekoizteko eta horiek berriz ere merkatuan sartzeko sistemak eta metodologiak garatzea du helburu.

Bitartekoen optimizazioa, materialen zirkulartasuna, lehengaien kontserbazioa eta kontsumoen arrazionalizazioa dira eraikuntza jasangarriarekin lotutako terminoetako batzuk. Jasangarritasuna bultzatzeko, eraikuntza jasangarria ezarri behar da. Etorkizuneko belaunaldiek beren beharrak ase ahal izateko ezinbesteko baldintza da. Baina, ororen gainetik, aukera bat da, pertsonak eta, bereziki, haien ongizatea ardaztzat hartzeko abagune bat.