Ihobe sozietate publikoak argitaratu duen Euskadiko Erosketa eta Kontratazio Berdearen 2021-2025 Programaren ebaluazio-txostenak aurrerapen nabarmenak hauteman ditu EAEko kontratazio publikoan ingurumen-irizpideak sartzeko, eta ezarri nahi diren helburuak gainditzen dituzten emaitzak lortu dira. Balantzeak, halaber, hurrengo ziklorako funtsezko erronkak identifikatu ditu, hala nola kide berrien barneratzea indartzea, jarraipen-sistemak hobetzea eta sektore pribatua mobilizatzea. 

Euskadiko Erosketa eta Kontratazio Berdearen 2030eko Programak, euskal kontratazio publikoan ingurumen-irizpideak barneratu ditu bere lehen aplikazio-zikloan (2021-2025), eta jasangarritasunean, trantsizio energetikoan eta ekonomia zirkularrean aurrera egiteko tresna estrategiko bihurtu da. Hala jasotzen du aipatutako txostenak, zeinak aldi horretan lortutako emaitzak ebaluatzen baititu eta 2026-2030 etaparako lehentasunak markatzen baititu. 

Balantze positiboa

Ebaluazioak balantze global positiboa islatzen du. Lehentasunezko kategorietarako erosketa publiko berdearen ehunekoa 2025ean lizitazioen % 57ra iritsi zen kopuruari dagokionez, eta % 55era bolumen ekonomikoari dagokionez, urte horretarako aurreikusitako tarteko helburuak betez edo gaindituz. EAEko kontratazio publiko osoan, erosketa berdea lizitazioen % 52 izan zen, lizitazio kopuruari dagokionez, eta % 44 bolumen ekonomikoari dagokionez, berriz ere ezarritako helburuen gainetik. 

Aurrerapen horietarako funtsezkoa izan da arau-esparrua nabarmen indartzea. Ebaluatutako aldian, erosketa publiko berdea Euskadiko Ingurumen Administrazioaren 10/2021 Legean sartu zen, kontratazio publikoan ingurumen-irizpideak nahitaez sartu behar direla ezartzen duena, eta, ondoren, Trantsizio Energetikoaren eta Klima Aldaketaren 1/2024 Legean, zeinak erreferentzia esplizituak egiten baitizkie karbono-aztarnari eta erosketa publikoen deskarbonizazioari. Horren osagarri, Eusko Jaurlaritzaren 2023ko martxoaren 7ko 1/2023 Instrukzioak ingurumen-klausulak sartzea eskatzen du Euskal Autonomia Erkidegoko administrazio orokorraren, instituzionalaren eta sektore publikoa osatzen duten gainerako erakundeen erosketan eta kontratazioan.

Gainera, programak administrazioen gaitasun teknikoak indartu ditu, baldintza-agirietan ingurumen-irizpideak txertatzeko zerbitzuen, laguntza-tresnen, prestakuntza espezializatuaren eta erakunde publikoen arteko koordinazio-espazioen bidez. 2021etik 2025era bitartean, 122 herri-administraziori eman zitzaien arreta, 126 lizitazio egokitu ziren, 145 kontsulta teknikori erantzun zitzaien, 12 joera-txosten sortu ziren eta 181 profesional trebatu ziren 

Hobetu beharreko arloak

Hala ere, hobetzeko arlo argiak ere identifikatzen ditu txostenak. Erronka nagusia programarekiko atxikimendu-maila da, hasierako aurreikuspenen azpitik baitago. 2025aren itxieran, 40 erakunde publiko zeuden atxikita, nahiz eta helburua 75 kide lortzea zen, eta bi erakunde pribatu; ekitaldi horretarako aurreikusitakoak 20 baziren ere. Ebaluazioak ondorioztatzen du beharrezkoa izango dela atxikimenduak kontabilizatzeko sistema harmonizatzea, atxikimendurako pizgarriak indartzea eta erakunde parte-hartzaileek hartutako konpromisoen jarraipen-mekanismoak berrikustea. 

Hautemandako mugen artean daude, halaber, sektore pribatuaren parte-hartzea erraztuko duen esparru espezifikorik ez izatea, kontratazioan benetan ingurumen-irizpideak zenbateraino bete diren modu homogeneoan neurtzeko zailtasunak izatea eta erosketa berdeari lotutako ingurumen- eta ekonomia-onuren kalkuluan oraindik ere nahikoa ez diren aurrerapenak. Era berean, desberdintasunak daude kontratazio-kategorien eta erakunde publikoen artean, eta oraindik ezarpen mugatua dago bolumen ekonomiko handiagoko kontratu batzuetan. 

2026-2030 ziklo berriari begira, txostenak proposatzen du egokitutako lizitazio kopuruan zentratutako estrategia batetik inpaktuari begirako eredu baterantz eboluzionatzea. Lehentasunen artean daude gobernantza eta erakundeen arteko koordinazioa indartzea, analisi eta adimen artifizialeko tresnen bidez jarraipen-sistemak hobetzea, trakzio-ahalmen handiagoa duten erakundeak aktibatzea eta sektore pribatua tartean sartzeko formula berriak bultzatzea. 

Ebaluazioak, gainera, erosketa publiko berdeak Europako testuinguruan duen zeregin berria nabarmentzen du. Etorkizunean produktu zirkularrei eta karbono gutxikoei lotutako Erkidegoko ekimenetan aplikatzeak, Produktuaren Pasaporte Digitala edo ingurumena neurtzeko sistema harmonizatuak bezalako tresna berriekin batera, kontratazio publiko berdeak merkatua eraldatzeko eragile gisa duen zeregina indartuko du.